EDEBIÝATDA DOSTLUK HEM HALYPALYK GATNAŞYKLARY

Çyn zehin hemişe garaşsyz bolýar, şonuñ üçinem dirikä beýik talantlar bilen dostluk gatnaşygyny saklamak hemme kişä başardanok. Onsoñ, adatça, diñe özleri aradan çykansoñlar, çyn zehinleriñ dostlary köpelip ugraýarlar...

Türkmen edebiýatynda döwürdeş şahyrlaryñ arasyndaky dostluk hem halypalyk gatnaşyklary öz gözbaşyny gadymyýetden alyp gaýdýar. Çünki bagşy-sazandalykda-da, şahyrçylykda-da ösmek, kämilleşmek üçin özüñden öñdäki nesilleriñ tejribesini öwrenmek, özleşdirmek örän zerur, ýöne ol tejribäni özbaşdak özleşdirmek añsat iş däl. Şol sebäpden hem halypasyz ösen bagşy-sazandanyñ, ýazyjy-şahyryñ kämillige barýan ýoly uzak bolýar. Elbetde, çyn zehin düýbünden halypasyz bolsa-da, iru-giç kämillige ýetip biler. Ýöne ol özüne mynasyp halypa tutunyp, ilki şondan degerli sapaklary alsa, onda kämillige ýetmesi añsatlaşýar. Orta asyrlardan bäri türkmen ýazyjy-şahyrlary, bagşy-sazandalary bu ýörelgä eýerip gelipdirler. Döredijilikde dostluk, halypaçylyk – dünýäniñ köp halklarynda adaty ýörelgedir.

Ýöne edebiýatda we sungatda halypa tutunmak töwekgel iş. Sebäbi ýiti zehin öz derejesinden pes halypa tutunsa, hökman utdurýar. Kütek halypa ýaş zehini nädogry ýola salyp, hemişelik azaşdyryp, hatda onuñ zehinini köýdüribem biler. Halypalyk ýaşyna ýeten ýazyjy-şahyr, bagşy-sazanda şägirdini öz abraýy bilen basmarlap, öz galybyna salyp, adatça, tebigy suratda ondan özüne meñzeş birini ýetişdirmäge ymtylýar. Onsoñ kütek halypa tutunan ýaş zehiniñ köýdügi bil. Sungatyñ taryhynda bu seýrek bolmaýar. Bu meselede esasy ýitgi çekjegiñ ýaş zehiniñ özüdigi üçin, halypa tutunmak işine seresaply çemeleşilse ýagşy.

Döredijilikde dostluk meselesi-de edil şonuñ ýaly: sungat äleminde, adatça, zehinliniñ zehinli, kütegiñ-de kütek bilen sözi alyşýar, ýogsa dostluk uzaga gidenok. Çyn zehin hemişe garaşsyz bolýar, şonuñ üçinem dirikä beýik talantlar bilen dostluk gatnaşygyny saklamak hemme kişä başardanok. Onsoñ, adatça, diñe özleri aradan çykansoñlar, çyn zehinleriñ dostlary köpelip ugraýarlar... Olaryñ haýsynyñ çyn, haýsynyñ-da ýalan dostdugyny bilmek hem añsat iş däl.

Türkmenistanda indi Gurbannazar Eziz bilen özüniñ dost bolanlygy hakda ýañrap ýören kän. Şahyryñ tragiki ölüminden soñ, şeýle ”dostlaryñ” sany has hem artdy. Bu ýagdaý Bapba Gökleñ bilen baglanyşykly hem gaýtalanýar. Şahyr tragiki ýagdaýda wepat bolanda, onuñ ýasyna, belli günlerine, hat-da ýylyna görünmäge-de bogny ysmadyklar bu gün ol hakda makala ýazyp, radioda agyzlaryny dolduryp çykyş edýärler. Nätjek, dil bir öl ýere biten zat…

G.Eziz aradan çykansoñ, onuñ kitaplaryna sözbaşy ýazanlaryñ hemmesi-de, özlerini beýik şahyryñ dosty diýip yglan etdiler. Delil hökmünde-de esasan şahyr bilen bile düşülen surat, ýa-da onuñ tötänden ýazan haty agzalýar. Ýöne bu meselede bir hakykaty unutmaly däl: bile düşülen surat ýa-da ”salam hat” entek dostlygyñ tassyklamasy bolup bilmez. Sebäbi durmuşda tötänleýin suratlar-da, hatlar-da kän. Uly zehinler, adatça, örän kiçigöwünli bolýarlar, kim gelip ýanynda bile suratyny aldyrsa-da, ony kowmaýarlar. Olar özleriniñ adaty geçirimliligi bilen mekirleriñ mekirligine, hilegärleriñ hilegärligine çydaýarlar. Käbir körzehinler beýikleriñ durmuşdaky bu geçirimliliginden özleriçe peýdalanýarlar we öz öýlerini belli şahsyýetler bilen bilelikde aldyran suratlary bilen bezeýärler. Şol suratlar, hamana, olaryñ özleriniñ-de bihal däldigini subut edýärmiş… Örän geñ subutnama…

G.Eziz wepat bolansoñ özüni onuñ ýakyn dosty, ýogsa-da (iñ bärkisi!) jan ýaly şägirdi diýip yglan edenleriñ-de sanasañ sogaby bar. Emma ýaşuly türkmen ýazyjy-şahyrlarynyñ gürrüñinden çen tutsañ, onda Gurbannazar Eziziñ öz galamdaşlarynyñ arasynda çyn dosty diñe Halyl Kuly eken. Bu iki zehin syrdaşlyk hem dostluk gatnaşygynda bolupdyrlar. G.Eziziñ döwürdeşi, hak dosty, H.Kulynyñ eselerini siz www.günesh.org-dan okap bilersiñiz.

Ak Welsapar, ýazyjy